Energieffektiv katamaranferje for Osterøy

Det vestnorske reiarlaget GulenSkyss AS og Fjellstrand inngjekk i fjor kontrakt om bygging av ei ny og moderne elferje. Verftet utviklar stadig nyare og meir berekraftige fartøy.

På bakgrunn av ei utlysing vedtok Skyss, det fylkeskommunale mobilitetsselskapet i Vestland, i 2024 å tildela reiarlaget GulenSkyss ein 15 års kontrakt på drift av ferjesambandet Breistein–Valestrand mellom fastlandet og Osterøy. Dette er ei strekkje som tidlegare har vore drifta privat, og derfor ikkje har inngått i anbodsregimet.

– Me snakkar om ein overfart på mindre enn tre kilometer, med ei berekna reisetid på 10–15 minutt, og reiarlaget trong ei ferje tilpassa det formålet. GulenSkyss stilte krav om ei energieffektiv løysing, som gjer ei ferje i aluminium ideell for formålet, seier Edmund Tolo, som er FoU- og salssjef i verftet Fjellstrand, og legg til:

Heile ferja vert bygd ved verftet på Omastrand.

Edmund Tolo

FoU- og salssjef i Fjellstrand

– Me byggjer både skrog og overbygg i eigne hallar og arbeider målretta for å utvikla meir effektive byggjemetodar. Berekraft og gjenvinning vil bli endå meir aktuelt framover og aluminium er eit materiale som lett kan gjenvinnast og med lite energitilførsel resirkulerast til ny produkt i framtida.

– Me har erfaring med bygging av fleire aluminiumferjer frå før. Nokre av dei har allereie vore drifta på batteri lenge. Den nye, som er spesielt tilpassa Breistein–Valestrand-sambandet, blir etter planen sett i drift 27. november 2027, og vil ha ein kapasitet på inntil 50 bilar og 147 passasjerar.

Energieffektiv

Ei aluminiumferje er vesentleg lettare enn ei stålferje og ein har dermed eit godt utgangspunkt for energieffektive skrog.

– Når ein så bygger ferja som ein katamaran, får ein også eit stort dekkareal og ei oversiktleg løysing, som er effektiv å lossa og lasta. Samstundes vil eit katamarandesign sørgja for at ferja er stabil, sjølv om vekta er låg, forklarer Tolo.

– Sidan me snakkar om ein kort overfart i beskytta farvatn, med mange pendlarar morgon og ettermiddag, er Breistein–Valestrand-sambandet ideelt for batteridrift. Det er litt avgrensing i tilgjengeleg effekt for lading, som gjer at nettopp ei energieffektiv ferje blir ekstra viktig. Med spart forbruk sparer me òg på batteristorleiken, og dermed reduserer me også kostnadar til utbygging av ladesystem på land.

Bygde verdas første heilelektriske ferje

Fjellstrand, som ligg på Oma i Hardangerfjorden, vart etablert i 1928, og har gjennom dei snart hundre åra bygd i tre, seinare i plast, til dei tidleg på 1960-talet satsa på aluminium for fullt.

Innovasjon har alltid vore sentralt hjå Fjellstrand. Eit verft må tilpassa seg marknaden, og må utvikla produkt som til ei kvar tid svarer til behovet, som er i konstant endring.

– På 1990-talet var behovet stor fart, så då utvikla me FoilCat™, og leverte to fartøy som framleis er i trafikk mellom Hongkong og Macau. Desse opererer med hastigheiter opp til 45 knop og har gassturbin til framdrift. Då marknaden ville ha nullutslepp-fartøy, var me dei første til å levera ei batteridriven ferje. No har MF «Ampere» vore i drift i elleve år, og har ført til ei formidabel omlegging av heile den norske ferjemarknaden, og no følgjer utlandet på, seier Tolo.

– I samarbeid med greske og skotske universitet, norske leverandørar og andre europeiske partnarar utvikla me MS «Medstraum». Denne blei levert i 2022, og var den første snøggbåten på 100 prosent batteridrift. Då overraskar det kanskje ingen at den tekniske sjefen vår i dag ikkje er ein skipsingeniør, men elektroingeniør, som viser kva fokus me har på det blågrøne skiftet.

Utviklinga av nye batteritypar og ladesystem stoggar ikkje og vil etter kvart driva fram nye og meir effektive skipsdesign.